Aftellen: nog 14 dagen tot Het Euro Evangelie III

Het Euro Evangelie III is bijna af! 250 pagina's vol financiële ellende, maar met een opbeurende afsluiter. U kunt ook Boer Zoekt Vrouw kijken maar met dit boek bent u straks beter voorbereid. Het is aftellen geblazen, tot 24 april krijgt u elke dag nieuws en geven we nog wat weg ook!

Lees meer

Crowdfunding voor Het Euro Evangelie: The Movie

Wat is het Euro Evangelie? Europese landen willen krankzinnig snel integreren, met de euro als eenheidsmunt als kers op de taart. In die drang wordt over allerlei redelijke bezwaren heen gewalst, zoals de risico’s van financiële instabiliteit (landen als Griekenland kunnen niet meekomen) en de verspreiding van criminaliteit. Europese integratie is dus een doel op zich, dat iets mag kosten; daarom, een evangelie. Aan de vooravond van de volgende crisis vormen de Europese economieën onverminderd een disfunctionerend geheel dat nog moet beginnen met het opruimen van de rommel van de vorige crisis. Dat gaat geen feest worden. Om uit te leggen hoe het fout ging, wat de meest prangende risico’s zijn en waar we de oplossing kunnen zoeken, komen er een film en een boek. De derde druk van het Euro Evangelie kan bijna besteld worden, maar de film gaan we crowdfunden. Het standaardbedrag is € 20, want dat zou u ook uitgeven aan een romantische komedie of een stripheldenfilm. Ook leuk, maar nu werkt u echter mee aan het maken van een document waarbij we straks wel tegen onze kinderen kunnen zeggen; we wisten het. Of we er iets mee deden is dan een tweede, maar dit is het begin van het vinden van een oplossing. Meer overmaken mag natuurlijk ook. Het streefbedrag is € 200.000. Dat is niet weinig, maar ook niet veel. We gaan door heel Europa heen, van witwasbanken naar vluchtelingenkampen en megalomane bouwprojechten op krediet tot oma’s wier pensioen is opgeknipt waardoor ze nu weer sinaasappelen langs de snelweg staan te verkopen. Om het prachtig mooi te maken en toegankelijk te houden voor de wereld buiten Nederland moet er veel werk worden gezet en ook kilometers worden gevlogen, vooral daar gaan de kosten inzitten. Meedoen levert automatisch het recht op openheid over het project op, dat wil zeggen dat u van letterlijk elk uitgegeven dubbeltje mag weten waar het aan is opgegaan. Het is het streven om de film in september uit te brengen, met Prinsjesdag 2019. Er wordt nu immers aan een bankenunie gewerkt, dus het zou wel eens de laatste keer gaat dat Nederland iets over zijn eigen begroting te zeggen heeft. Doe mee en stort die twee tientjes - meer mag ook - op: NL38 ABNA 0838 1215 86 Tnv. Stichting RED, onder vermelding van ‘Het Euro Evangelie’. Laten we er iets moois van maken.

Klikt u hier voor een gesprek over het project met Sven Hulleman.

Klikt u hier voor een antwoord op veelgestelde vragen.

Lees meer

Het Euro Evangelie: The Movie komt eraan!

Er is iets grondig mis met de EU, de euro, de grenzen en de Europese markt die gekenmerkt wordt door concurrentievervalsing. Dat ligt aan de versnelling in de Europese integratie van eind jaren ‘80 en begin jaren ‘90, met de verdragen van Luxemburg, Schengen en Maastricht, die gingen over resp. markt, migratie. Een EU waarin exporteurs van links tot rechts hun spullen kunnen verkopen is economisch zeer voordelig gebleken, blijkt uit tal van onderzoeken. Dat was in 1958 geregeld maar dertig jaar later bleek de succesvolle Europese Econonomische Gemeenschap politiek gezien niet ver genoeg te gaan: er moest en zou een federaal Europa komen, ook als de burgers daar geen zin in hebben.

Daarom koos men voor een gebrekkige unie, met alle gevolgen van dien. Neem de euro, onze eenheidsmunt. Zoiets kan wel werken, ook met landen die totaal verschillend zijn, maar dan moet er een centraal orgaan zijn dat herverdeelt en overtredende landen straffen kan opleggen. Een muntunie vergt dat de rijke landen tot misschien wel vijf procent van hun economie in de pot moeten leggen, zeker ook voor slechte tijden. Daar was men niet toe bereid. Dus begonnen we aan een muntunie zonder de onderdelen die nodig zijn om het project te laten slagen: dat werd dus een drama. Met betrekking tot grensbewaking en eerlijke concurrentie zijn er soortgelijke problemen. Pas als we drastische keuzes durven te maken, komen we uit de impasse. Of een eenheidsmunt te behouden is is echt de vraag, de interne markt daarentegen is het redden waard.

Dat is de kern van Het Euro Evangelie. Het uitbreiden, met nieuwe landen die allemaal hun eigen problemen meenemen en met nieuwe bedenkelijke vormen van integratie zoals een bankenreddingsfonds, wordt gedreven door politieke ideologie en niet door economische rationaliteit. Het boek was er al en daar zit deel drie van aan te komen, as we speak rond ik het af. Maar om het beter uit te leggen kom ik met een film, een documentaire. Daarin leg ik uit hoe we in de problemen zijn geraakt, wat de grootste hoofdpijndossiers in de EU zijn en wat de oplossingen zijn. Ik ga dit project crowdfunden, de kosten gaan over de ton heen. Zelfs voor de start is er al zoveel steun, ook daadwerkelijke financiële steun, dat de film er gaat komen.

Op donderdag 28 februari om 17:00 kom ik met de officiële aftrap van het project. Volg het op social media onder #HEE3 en blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen! Kijk hier naar het gesprek over het project bij Cafe Weltschmerz.

Lees meer

U heeft een baan met pensioen en hypotheek? Koop maar vast wat golfplaat

Het klinkt zo slim. Je bent een millennial met een universitaire opleiding, iets in een creatieve richting misschien. Koop dat huis nou, zeggen je ouders die allebei eerlijk gezegd niet bijster hard werken, want een huis wordt altijd meer waard. En je moet sparen voor je pensioen, dan heb je iets voor later. Wat ze er niet bij vertellen is dat je pensioen je eigen hypotheek als bezit heeft, het zijn geen twee losstaande dingen. Op het moment dat de babyboomers massaal gaan sterven en verkopen, laten ze een overaanbod van matige huizen achter met te hoge hypotheek. Dan stort alles is. Een tactiek van de verschroeide aarde, uit de Russische militaire doctrine, tegen je eigen kinderen.  

Lees meer

Wat moeten we toch met die vermaledijde euro?

Europa besluit om een eenheidsmunt te maken, tussen allemaal landen die niet echt (of echt niet) op elkaar lijken. Een crisis is het logische gevolg. Maar wat moeten we nu doen? Vier vragen met antwoorden voor zover die bestaan.

Lees meer

ASR worstelt met woekerpolis, greenwasht hard met verhaal over wapens


Verzekeraars en hun marketeers hebben het maar moeilijk. De zorg is namelijk helemaal niet geschikt voor marktwerking, dus hoe kan een verzekeringsproduct dan toch in de schijnwerpers worden gezet? Door het in een ethisch of groen jasje te hijsen. Leuk geprobeerd, maar het slaat natuurlijk nergens op.

Lees meer

Waarom dalen de koersen van banken zo hard (1/2)

De koersen van banken zijn hard aan het dalen, zo verloor ING bijna de helft van de waarde in de afgelopen elf maanden. Dat is een teken aan de wand, een grote indicatie van een nieuwe kredietcrisis. Wat betekent dat voor gewone mensen? Die vraag bewaren we voor deel twee, eerst de vraag: waarom is dat zo, dat een sterk dalende koers een indicatie van een nieuwe kredietcrisis is?

Technisch failliet

Eerst een begrip, de zogeheten efficiënte-markthypothese (EMH). Klinkt moeilijk, is het niet. Stel dat een bank weet dat een enorm schandaal dreigt uit te lekken, waarbij er een schade door bijvoorbeeld een boete van meerdere miljarden te verwachten is. En stel dat die schade groter is dan het eigen vermogen van de bank, de buffer tegen onverwachte verliezen. In dat geval is de bank eigenlijk technisch failliet, al ziet deze er van de buitenkant nog hartstikke gezond, glimmend en imposant uit. Een handgranaat waar de pin uit is getrokken, heeft immers ook nog steeds een hele mooie ronde vorm. Voorlopig dan.

De directie vraagt de medewerkers – enige tienduizenden – om het schandaal onder de pet te houden. Als de tijd rijp is, komt de CEO zelf wel met een mededeling, of niet. Medewerkers bij deze bank hebben nu een enorme prikkel om hun spaargeld dat ze in aandelen van hun eigen werkgever hebben geïnvesteerd, te dumpen. Om te voorkomen dat bankiers op deze manier misbruik maken van voorkennis, is het ze verboden om zo maar aandelen van de eigen bank te kopen of te verkopen.

Een andere route is dat ze een vriendje vragen om te speculeren op een koersdaling, want ze weten iets dat de buitenwereld niet weet. Daarom zijn er weer allemaal regels tegen het delen van dit soort informatie. Een bankmedewerker moet zelfs opgeven wat de beleggingen van de eigen moeder zijn. Met dit soort regels kan de bank om het hardst proberen het schandaal niet uit te laten lekken.

Aandelen dumpen

Uiteindelijk zal het toch zo goed als onmogelijk zijn om het slechte nieuws binnen de bank te houden. Werknemers borrelen namelijk en worden op de verkeerde plek loslippig, een journalist kan iets opvangen, er is zelfs sprake van bedrijfsspionage, een externe adviseur zoals een accountant of een advocaat kan zich verspreken; er is vast wel ergens een gaatje waar het nieuws uit kan weglekken. En op dat moment beginnen marktpartijen, al zijn het er maar een paar, te speculeren op een koersdaling. De makkelijkste manier is het dumpen van de eigen aandelenpositie tegen een lagere prijs.

Omdat de koers zo hoog is als de prijs die is overeengekomen bij de laatste transactie, kunnen een paar individuen de marktprijs van een aandeel in een grote bank als ING of Deutsche Bank al met procenten omlaag duwen. De buitenwereld hoeft dan niet te begrijpen waarom die koers zo aan het dalen is, de oorzaak is irrelevant. De mensen die op de lage koers handelen, hebben informatie die u niet hebt. De belangrijke informatie zit al in de prijs, de kern van het idee van de EMH. Daaruit vloeit voort dat het beter is om niet bijdehand te doen en te denken dat de markt het fout heeft. Daalt de koers, langdurig en hard, dan is daar een reden voor, ook als u die niet kunt bedenken.

Komt het slechte nieuws later eenmaal uit, dan is de koersdaling op dat moment beperkt, want handelaren hielden allang rekening met slecht nieuws, ook als die informatie niet eerlijk is verkregen. In het jargon zegt men dan dat het slechte nieuws al is ingeprijsd. Een kleine belegger doet er daarom verstandig aan om bij grote volatiliteit niet te proberen een graantje mee te pikken, want deze staat naar informatievoorziening meteen al met 10-0 achter. Uit meerdere voorbeelden blijkt dat de directeur van een groot bedrijf met slecht nieuws kan komen, zonder dat de markt reageert. Dat was al gebeurd, want iedereen wist stiekem al dat er slecht nieuws aan zat te komen.

Boekwaarde te hoog

Een ander begrip is de Price-To-Book ratio, of P2B. Dat is een sommetje van twee anderen factoren, beter illustreren we het met een meer handzaam voorbeeld: een duur koophuis, waar een heel naïef gezin in woont. Stel dat het koophuis een miljoen waard is (want tegen die prijs hebben ze het twee jaar geleden gekocht) en er een hypotheek van € 940.000 op is gevestigd. Kennelijk hebben de kopers € 60.000 aan spaargeld meegenomen. De waarde van het gezin is daarom € 60.000, we nemen even aan dat ze geen andere bezittingen hebben. Die waarde krijgen we door simpelweg de boekwaarde van het huis te pakken en daar de schulden van af te trekken.

Op een dag besluit het gezin te emigreren, ze willen graag binnen een dag weg. Aan voorbijgangers bieden ze aan dat deze het huis voor € 60.000 mogen krijgen, als ze de hypotheek maar overnemen. Dat levert wat administratieve rompslomp op, maar dan mag de koper de waardestijging over de afgelopen twee jaar in de zak steken. € 60.000 is een redelijke prijs, want als een koper het huis krijgt, verkoopt voor € 1 miljoen maar waarschijnlijk meer en de hypotheek van € 940.000 aflost, dan blijft de genoemde € 60.000 over.

Na enkele uren komen er wel geïnteresseerde kopers langs, maar niemand wil € 60.000 betalen. De eerste bieder stelt € 45.000 voor, de volgende € 30.000. Nog een uur later wil iemand € 20.000 betalen, een kwart van de boekwaarde die het gezin in gedachten had. Die € 20.000 is de marktwaarde, want dat is wat mensen er voor over hebben. Het gezin begint nu door te krijgen dat hun idee van de boekwaarde niet correct is. Nog later komt er een makelaar die gerespecteerd is, om zijn kennis en integriteit. Let wel, dit is een hypothetisch voorbeeld. Deze makelaar kijkt nog eens goed naar het huis en besluit € 15.000 te bieden. Het gezin aanvaardt het bod, maar wil wel weten waarom er geen € 60.000 wordt geboden. De makelaar legt het uit. Volgens hem klopt de berekening van de boekwaarde niet.

Verborgen gebreken

Die € 940.000 schuld is hard, want dat is wat de bank ooit terug wil hebben. Die € 1 miljoen echter niet, want er zitten allemaal verborgen gebreken in het huis, het gezin was dat allemaal ontgaan. Ze hebben minstens € 45.000 teveel betaald aan de vorige eigenaar, die ook niet eerlijk is geweest over die verborgen gebreken: erg vervelend allemaal. De P2B van dit huis is 25 procent, een kwart. Het gezin had er € 60.000 voor willen hebben (boekwaarde bezittingen min schuld) maar ze krijgen er slechts € 15.000 voor, een kwart dus.

Uit het voorbeeld van de bank en de EMH blijkt dat die € 15.000 een betrouwbaarder getal is dan de boekwaarde van € 60.000. Op dezelfde manier kunnen we echter ook de gezondheid van de bank zelf beoordelen. Een bank heeft allemaal bezittingen op de balans, zoals kredieten die met landen als Italië en Griekenland zijn afgesloten, of hypotheken verstrekt aan klanten die totaal niet kredietwaardig zijn. Verder heeft een bank zelfs schulden, zoals spaargeld dat ze hebben aangetrokken. Als u spaargeld naar de bank brengt, dan moet de bank dat op uw verzoek terugbetalen. Daarom is spaargeld voor de burger een bezit, maar voor de bank een schuld.

Net als het gezin, dat meer bezit had dan schuld (€ 1 miljoen aan huis, dachten ze, tegenover € 940.000 aan hypotheek), heeft een bank ook meer bezit dan schuld – als het goed is. ING heeft bijvoorbeeld € 850 miljard aan bezit, zoals verstrerkte hypotheken, de eigen kantoren met zo’n oranje leeuw erop, beleggingen, staatsleningen, noem maar op. Daarnaast is er voor € 800 miljard aan schuld, spaargeld is de grootste schuldenpost voor ING. Het verschil is € 50 miljard, het eigen vermogen van de bank.

Omdat de koers zo hard aan het dalen is, is de marktwaarde nu veel lager dan de boekwaarde. Als we naar de balans kijken, opgesteld door de boekhouders van ING zelf, is de waarde van ING dus € 50 miljard. Maar beleggers vinden dat de bank niet meer waard is dan € 43 miljard. Die 43 delen door 50 levert een percentage op van 87 procent. ING heeft dus een PTB van minder dan 100%, het punt waarop de markt denkt dat de boeken van de bank wel kloppen.

Systeembanken

Hoe scoren de Europese systeembanken eigenlijk? ING zat, zoals we zagen, op 87 procent, dus het oranje ING-balkje komt een stukje links van de 100 procent in het midden uit.


De Scandinavische banken doen het het best, net als OTP uit Hongarije. Ernstig genoeg gaat het vooral om banken die geen euro hebben. Nederlandse banken doen het eigenlijk best redelijk, maar ze hebben dan ook een pijnlijke redding achter de rug. Voor Franse en Italiaanse banken geldt dat niet, die staan dan ook laag. Pijnlijk genoeg geldt dat ook voor de Duitse banken Deutsche Bank en Commerzbank. De eerste heeft een P2B van 25 procent. Dat betekent dat een belegger een aandeel Deutsche Bank met 75 procent korting kan krijgen, maar nog steeds loopt deze met een grote boog om de bank heen.

Waarom deze belegger dat doet? Omdat hij weet dat de balans niet klopt, er gaan nog allemaal lijken uit de kast vallen bij deze banken die in het hart van het eurosysteem zitten.

En de markt heeft altijd gelijk.

Vindt u dit verhaal te moeilijk? Doe het dan zo. Zoek een bankier op van Deutsche Bank, en vraag hem of hij denkt dat zijn werkgever gezond is. Natuurlijk, zal het antwoord zijn. Prima. Vraag hem vervolgens: stop je je eigen spaargeld dan ook in het aandeel van je eigen werkgever? Het antwoord laat zich raden.


Lees meer

Petro Porosjenko van Oekraïne is waanzinnig corrupt (bewaart half miljard in Haagse brievenbus)

Lees meer

Waarom de Italiaanse economie gaat instorten in slechts vijf grafieken

Onze MinPres Mark Rutte is 'zeer bezorgd' als het om Italië gaat. De regering daar doet haar uiterste best om de overheidsschuld nog verder te laten escaleren, wat de eurozone uit elkaar drijft. Nederlanders moeten immers de broekriem aanhalen, terwijl onze schuld minder dan de helft van de Italiaanse is. Veel Europese regeringsleiders willen graag dat Italië gaat hervormen, zodat de economie weer gaat groeien. Dat is een illusie waar we onszelfs beter vandaag nog genezen.

Productiefactor
Ja, kijk maar naar de Grieken, daar gaat het ook zo lekker. Laten we eens eerlijk zijn: het is onmogelijk dat Italië op korte termijn uit de schuldenlast gaat groeien. De twee productiefactoren daartoe zijn kapitaal en arbeid en met beide gaat het niet zo goed. Om met arbeid te beginnen: laten we de jaarlijkse mutatie van de in Italië geboren bevolking eens bekijken.


Er zijn veel statistieken beschikbaar om de demografische teruggang van Europa in kaart te brengen, dit is slechts een manier. Door verbeteringen in de medische wetenschap daalt het sterftecijfer al meer dan een eeuw. Maar vrouwen in Europa zijn gestopt met kinderen maken. Dat verschijnsel heeft meer effect op de omvang van de bevolking dat het teruggelopen sterftecijfer. Sinds het midden van de jaren '90 is Italië gaan krimpen, nu met bijna 200.000 zielen per jaar. De combinatie levert ook een sterk verouderde bevolking op. De Italiaanse beroepsbevolking is op zijn retour, een pijnlijke maar onvermijdelijke conclusie. Het is zelfs zo erg dat de krimp groter is dan tijdens de wereldoorlogen en een verbetering zit er de komende decennia niet in.

Maar het ging economisch toch juist beter met Italië? Een statistiek die veel voorbijkomt op deze site, als het om de discussie over de euro gaat, is de handelsbalans. Die van Italië was altijd heel slecht maar was de afgelopen jaren toch zelfs positief, hoewel licht?



Klopt. Rondom de introductie van de euro zien we het Griekse effect: onterechte deelname aan de euro zorgt ervoor dat banken denken dat Italië ooit wel een bailout van de EU zal krijgen, al is dat per verdrag illegaal. Alleen is de aanwezigheid van Italië in de muntunie dat ook, dus dat maakt niet uit. Er onstaat een orgie van consumptie op krediet, waardoor mensen ten onrechte denken dat de euro voor meer welvaart zorgt. In werkelijkheid groeit de schuld, niet daar nuttige investeringen maar door consumptieve bestedingen. Rond 2008 stopt dat feest, de bekende Kredietcrisis.

Orgie op krediet
Maar die was toch over? Nee, natuurlijk niet. De handelsbalans van Italië is inderdaad niet meer zo slecht, maar dat komt omdat niemand het land nog geld durft uit te lenen. Ook aan een slechte kredietwaardigheid zit een einde. Daarom daalt de import en bij gelijkblijvende export daalt de handelsbalans. Dat is een goede score, maar om de verkeerde reden. Vergelijk het met een zeer verlieslatend bedrijf, dat kan aan het einde van het jaar mooi wel wat belasting terugvragen. Is dat een reden voor een feestje?


De enorme externe schuld (het resultaat van heel lang een handelstekort hebben) stijgt dus niet meer, maar dat betekent dat de schuld niet al ontzettend hoog is. Het is als de dronkelap die dertig bier opheeft, maar de laatste tien minuten wel een daling in zijn alcoholconsumptie heeft laten zien.

Nu zit Italië in de vervelende situatie dat er afgelost moet worden op die schulden, terwijl investeringen om economische groei te realiseren nog meer schuld vergen. Dat is een vervelende spagaat. Het is een bekende mythe dat de ECB wel geld in de economie pompt om die te stimuleren.

Investeringen
We hebben hier wel eens eerder aangetoond dat dat extra geld de productieve sector (de non-financial corporations) van de eurozone nooit bereikt en dus ook nooit aan groei kan bijdragen.

Die statistiek, specifiek voor Italië, is vrij dramatisch. In 2011 leenden alle banken samen € 926 miljard uit aan het Italiaanse bedrijfsleven en consumenten. Omdat banken zijn ingestort door al dat overmatige krediet uit het verleden, is er niet meer geld voorhanden om nieuwe investeringen te faciliteren. Banken dragen nu € 200 miljard minder bij aan de Italiaanse economie dan op de top.

Investeringen zijn een onderdeel van de nationale economie en zorgen voor nog meer inkomen in de toekomst. Om de economische activiteit van een land in de toekomst in te schatten, is het nuttig het verloop van die investeringen in de gaten te houden.

In vergelijking met andere landen doet Italië het ook hier slecht, dat kan bijna niet anders na het voorgaande. Zo erg als Griekenland is het niet, maar Italië is geen Nederland of Duitsland. De investeringen liggen 20 procent lager dan op het maximum van tien jaar geleden, net als de kredietverlening aan de productieve sector. Dat die twee elkaar volgen is natuurlijk geen toeval.

Conclusie
Italië heeft een bedrijfsleven dat 20 procent minder kan lenen wegens overkreditering voor onzin uit het verleden en daardoor langdurig 20 procent minder investeert, bij een krimpende beroepsbevolking nog eens. Daarom kan het niet anders dan dat Italië een periode van langdurige economische krimp tegemoet gaat, met alle sociale gevolgen van dien. Kun je hervormen wat je wil, het is zoals het is.

Maar met Nederland gaat het toch heel goed? Vooruit. Maar we hebben sinds kort wel een Europese bankenunie, waarbij we garant staan voor elkaars schulden: een bijzondere uitleg van 'geen cent meer naar de Grieken'. Als Italië valt, en vallen zullen ze, dan krijgt Nederland de rekening gepresenteerd. Ook dat is een feit.

Lees meer

Takbir! Hoofdkantoor Unilever is in handen van een shariabank uit Bahrein

Lees meer

De volgende Crisis

Hoe staat de financiële sector er tien jaar na de val van Lehman Brothers voor? Niet zo goed. Het is makkelijk om te stellen dat er 'ooit wel weer een nieuwe klap komt' maar dat is inderdaad makkelijk. Het gaat binnenkort vast ook wel weer een keer regenen.

Lees meer